W dniach 8–10 września 2026 roku Karpacz ponownie stał się miejscem jednej z najważniejszych debat społecznych, gospodarczych i politycznych w Europie Środkowo-Wschodniej. XXXV Forum Ekonomiczne zgromadziło ponad 6 tysięcy uczestników, a jego program obejmował ponad 500 debat i wydarzeń merytorycznych. Przez trzy intensywne dni przedstawiciele samorządów, administracji publicznej, świata polityki, biznesu, nauki, kultury i organizacji społecznych spotykali się, aby rozmawiać o najważniejszych wyzwaniach współczesności i kierunkach rozwoju na kolejne lata.
W tegorocznej edycji wydarzenia uczestniczyliśmy jako Partner XXXV Forum Ekonomicznego. Obecność w Karpaczu była dla nas okazją nie tylko do udziału w licznych debatach i spotkaniach, ale przede wszystkim do włączenia do dyskusji perspektywy samorządów i lokalnych wspólnot.
„Architektura nowego porządku – stabilność w czasach zmian”
Tegorocznej edycji Forum towarzyszyło hasło „Architektura nowego porządku – stabilność w czasach zmian”. Nawiązywało ono do rzeczywistości, w której zmiany geopolityczne, gospodarcze, technologiczne i społeczne następują coraz szybciej, a państwa, regiony i instytucje publiczne muszą nie tylko na nie reagować, ale również nauczyć się przewidywać ich konsekwencje i budować odporność na przyszłe wyzwania.
W oficjalnych założeniach XXXV Forum szczególne miejsce zajmowały kwestie bezpieczeństwa, zmian w światowym układzie sił, odporności gospodarek, bezpieczeństwa energetycznego oraz rozwoju technologii strategicznych, w tym sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa. Organizatorzy zwracali jednocześnie uwagę na znaczenie sprawnych instytucji, współpracy i dialogu jako warunków zachowania stabilności w dynamicznie zmieniającym się świecie.
Program Forum obejmował szerokie spektrum zagadnień – od gospodarki, polityki międzynarodowej i bezpieczeństwa, przez kwestie społeczne i zrównoważony rozwój, po ochronę zdrowia, cyfryzację i sztuczną inteligencję. Tak szeroki zakres tematyczny pokazał, że „nowy porządek” nie jest pojęciem odnoszącym się wyłącznie do wielkiej polityki czy gospodarki. Zmiany, o których dyskutowano w Karpaczu, mają swoje bardzo konkretne konsekwencje także dla regionów, miast, gmin i powiatów.
Z punktu widzenia samorządów hasło tegorocznego Forum ma więc bardzo praktyczny wymiar. Stabilność państwa i regionów buduje się również na poziomie lokalnym – poprzez sprawne usługi publiczne, dostępność transportu, edukacji i opieki, odpowiedzialne planowanie przestrzenne, inwestycje, bezpieczeństwo mieszkańców i zdolność lokalnych wspólnot do reagowania na zmieniające się warunki.
Forum było zatem nie tylko miejscem prezentowania diagnoz, ale przede wszystkim przestrzenią spotkań, wymiany doświadczeń i poszukiwania odpowiedzi na pytanie, jak przygotować instytucje publiczne na świat, który za kilka czy kilkanaście lat może wyglądać zupełnie inaczej niż dzisiaj.
Trzy dni wiedzy, debat i wymiany doświadczeń
Forum Ekonomiczne to nie tylko oficjalne panele i wystąpienia. To również setki spotkań i rozmów pomiędzy przedstawicielami różnych środowisk, możliwość konfrontowania doświadczeń oraz szukania rozwiązań problemów, które często są wspólne dla wielu samorządów.
Dla naszego Stowarzyszenia właśnie ten wymiar wydarzenia miał szczególne znaczenie. Udział w Forum pozwolił spojrzeć na lokalne problemy z szerszej perspektywy. Wyzwania związane z finansowaniem usług publicznych, demografią, rynkiem pracy, transformacją energetyczną, transportem czy dostępnością infrastruktury nie kończą się na granicy jednej gminy lub powiatu. Coraz częściej wymagają współpracy pomiędzy samorządami, administracją rządową, środowiskiem naukowym i biznesem.
Ważne miejsce w programie Forum zajmowała perspektywa samorządowa i regionalna – rozmowy o przyszłości lokalnych wspólnot, możliwościach rozwoju regionów oraz wyzwaniach, z którymi w najbliższych latach będą mierzyć się miasta, gminy i powiaty. To właśnie samorządy znajdują się najbliżej mieszkańców i często jako pierwsze odczuwają konsekwencje procesów społecznych i gospodarczych, które z perspektywy kraju mogą być jeszcze widoczne przede wszystkim w statystykach. W Karpaczu można było o tych wyzwaniach rozmawiać z różnych perspektyw, konfrontować doświadczenia i szukać rozwiązań możliwych do wykorzystania w praktyce.
Dla władz lokalnych wielkie procesy społeczne i gospodarcze bardzo szybko stają się bowiem konkretnymi pytaniami: czy potrzebujemy kolejnej szkoły, czy przeciwnie – będziemy musieli reorganizować istniejącą sieć? Jak zapewnić transport mieszkańcom coraz bardziej rozproszonych miejscowości? Jak rozwijać usługi dla seniorów? Jak zatrzymać młodych ludzi? Jak finansować infrastrukturę na terenach, na których liczba mieszkańców gwałtownie rośnie?
To właśnie na poziomie lokalnym wielkie procesy społeczne zamieniają się w codzienne decyzje dotyczące życia mieszkańców.
„Dolny Śląsk 2040” – nasz głos w dyskusji o przyszłości regionu
Jednym z najważniejszych punktów obecności Stowarzyszenia „Rzeczpospolita Samorządna” na XXXV Forum Ekonomicznym był zorganizowany przez nas panel dyskusyjny:
„Dolny Śląsk 2040: demografia, usługi publiczne i odporność lokalnych wspólnot”.
Debata odbyła się 8 września, w pierwszym dniu Forum, w Strefie Dolnego Śląska.
Temat nie został wybrany przypadkowo. Był bezpośrednio związany z projektem „Foresight demograficzny członków Stowarzyszenia„Rzeczpospolita Samorządna”. Diagnoza i scenariusze rozwoju”, w ramach którego analizowaliśmy możliwe kierunki zmian demograficznych oraz ich znaczenie dla przyszłości jednostek samorządu terytorialnego.
Punktem wyjścia do dyskusji była bardzo zróżnicowana sytuacja poszczególnych części Dolnego Śląska. Wrocław i gminy obszaru metropolitalnego mierzą się z presją mieszkaniową, suburbanizacją, migracjami wewnętrznymi oraz rosnącymi potrzebami infrastrukturalnymi. Jednocześnie część gmin peryferyjnych, wiejskich, górskich i poprzemysłowych doświadcza odpływu mieszkańców, starzenia się społeczności oraz coraz większych wyzwań związanych z utrzymaniem dostępności usług publicznych.
Punktem wyjścia do panelu były więc nie tylko prognozy dotyczące liczby ludności, lecz przede wszystkim pytanie: co zmiany demograficzne będą oznaczały dla samorządów w praktyce?
Dyskusję naszą moderował prof. Maciej Cesarz, a w panelu udział wzięli:
Elżbieta Jedlecka – Wójt Gminy Wądroże Wielkie
dr hab. Monika Klimowicz, prof. UWr – Uniwersytet Wrocławski
dr hab. Małgorzata Michalewska-Pawlak, prof. UWr – Uniwersytet Wrocławski
Robert Raczyński – Prezydent Miasta Lubina
Grzegorz Wysocki – Wiceprezes Mazowieckiej Wspólnoty Samorządowej
Tymoteusz Myrda – Przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia „Rzeczpospolita Samorządna”, Radny Województwa Dolnośląskiego
Zestawienie perspektywy samorządowej z wiedzą i doświadczeniem środowiska naukowego pozwoliło spojrzeć na demografię szerzej – nie jako na odległą prognozę, ale jako na proces, który już teraz powinien wpływać na sposób planowania rozwoju lokalnego.
Demografia to znacznie więcej niż liczba mieszkańców
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z realizowanego przez Stowarzyszenie projektu jest potrzeba zmiany sposobu myślenia o demografii. Nie chodzi wyłącznie o odpowiedź na pytanie, ilu mieszkańców będzie liczyła dana gmina w 2035 czy 2040 roku. Równie ważne jest to, kim będą jej mieszkańcy, w jakim będą wieku, gdzie będą mieszkać, jakie będą ich potrzeby i z jakich usług publicznych będą korzystać.
Starzenie się społeczeństwa oznacza rosnące zapotrzebowanie na opiekę, usługi społeczne i zdrowotne, transport dostępny dla osób o ograniczonej mobilności czy odpowiednie formy mieszkalnictwa. Spadek liczby dzieci i młodzieży może wymuszać zmianę sposobu organizacji sieci szkół i placówek oświatowych. Odpływ ludzi młodych wpływa na rynek pracy, lokalną przedsiębiorczość i potencjał rozwojowy całych obszarów.
Z kolei dynamiczny napływ mieszkańców do gmin otaczających największe miasta powoduje zupełnie inne problemy: presję mieszkaniową, szybki rozwój zabudowy, konieczność rozbudowy dróg, szkół, sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, transportu publicznego oraz pozostałej infrastruktury.
Nie istnieje więc jeden scenariusz demograficzny dla Dolnego Śląska – tak jak nie istnieje jedno rozwiązanie odpowiednie dla wszystkich samorządów.
Dolny Śląsk dwóch prędkości?
Szczególnie istotnym zagadnieniem jest rosnące zróżnicowanie wewnętrzne regionu.
Z jednej strony mamy silny ośrodek metropolitalny i gminy znajdujące się w jego bezpośrednim otoczeniu, które przyciągają nowych mieszkańców i inwestycje. Z drugiej – obszary, które od lat tracą ludność, a ich mieszkańcy są statystycznie coraz starsi.
Dla pierwszej grupy problemem może być nadążenie infrastruktury za tempem rozwoju. Dla drugiej – utrzymanie usług publicznych przy malejącej liczbie mieszkańców.
W obu przypadkach konsekwencje ponosi samorząd.
Dlatego dyskusja o demografii nie może ograniczać się do pytania, jak zahamować spadek liczby ludności. Musi obejmować również pytanie o to, jak racjonalnie organizować lokalne wspólnoty w nowych warunkach i jak zapewnić mieszkańcom dobrą jakość życia niezależnie od tego, czy ich gmina dynamicznie rośnie, czy stopniowo traci ludność.
Od prognozy do konkretnej decyzji
Podczas panelu szczególnie ważne było pytanie o perspektywę 10–15 lat.
Samorządy z natury funkcjonują w rytmie bieżących potrzeb, rocznych budżetów i kolejnych kadencji. Tymczasem wiele decyzji dotyczących infrastruktury, oświaty, transportu czy polityki przestrzennej wywołuje skutki przez dziesięciolecia.
Szkoła wybudowana dzisiaj będzie funkcjonowała długo po zakończeniu obecnej kadencji. Podobnie droga, sieć komunikacyjna, obiekt opieki, inwestycja mieszkaniowa czy inna infrastruktura publiczna.
Dlatego dane demograficzne i scenariusze rozwoju powinny być traktowane jako jedno z narzędzi podejmowania decyzji inwestycyjnych i finansowych, a nie jedynie jako element diagnozy dołączanej do strategii rozwoju.
W tym właśnie miejscu szczególnego znaczenia nabiera foresight. Jego zadaniem nie jest przewidzenie przyszłości ze stuprocentową dokładnością. Chodzi o identyfikację różnych możliwych scenariuszy, dostrzeżenie ryzyk i szans oraz zadanie sobie odpowiednio wcześnie pytania: co zrobimy, jeśli dany scenariusz rzeczywiście zacznie się realizować?
Współpraca zamiast działania w pojedynkę
Zmiany demograficzne stawiają również pytanie o granice możliwości pojedynczej gminy.
Nie każdą usługę trzeba – i nie każdą będzie można – w przyszłości organizować samodzielnie. Transport publiczny, specjalistyczna opieka nad seniorami, część usług społecznych, wspólne inwestycje czy przedsięwzięcia finansowane ze środków europejskich coraz częściej wymagają spojrzenia ponad granicami administracyjnymi.
W regionie tak zróżnicowanym jak Dolny Śląsk szczególne znaczenie ma również tworzenie warunków do współpracy pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego oraz wymiany doświadczeń pomiędzy wspólnotami, które – choć często mierzą się z innymi problemami – mogą korzystać ze swoich doświadczeń i wypracowanych rozwiązań.
„Stabilność w czasach zmian” – także z perspektywy samorządu
W tym miejscu temat naszego panelu bardzo wyraźnie spotkał się z myślą przewodnią całego XXXV Forum Ekonomicznego.
„Architektura nowego porządku – stabilność w czasach zmian” może być odczytywana w kontekście bezpieczeństwa międzynarodowego, nowych technologii, gospodarki czy zmian geopolitycznych. Ale równie dobrze można spojrzeć na nią z perspektywy mieszkańca miasta lub gminy. Dla niego stabilność oznacza możliwość wysłania dziecka do dobrej szkoły. Dostęp do transportu. Bezpieczeństwo. Możliwość znalezienia mieszkania i pracy. Dla osoby starszej – dostęp do opieki i usług. Dla przedsiębiorcy – przewidywalne warunki rozwoju. Dla całej wspólnoty – sprawne instytucje publiczne zdolne reagować na zmiany. Dlatego odporność lokalnych wspólnot jest częścią odporności całego państwa.
Nowa architektura nie powstaje wyłącznie podczas międzynarodowych szczytów i debat o wielkiej polityce. Powstaje również wtedy, kiedy samorząd podejmuje decyzję o sieci szkół, planie zagospodarowania przestrzennego, połączeniu autobusowym, inwestycji mieszkaniowej czy organizacji usług dla seniorów.
Najważniejsza jest zdolność do przewidywania
Trzy dni debat w Karpaczu potwierdziły, jak szerokie jest dziś znaczenie pojęcia odporności.
Nie oznacza ono wyłącznie zdolności do przetrwania kryzysu. W przypadku samorządu równie ważna jest umiejętność przewidywania zmian i przygotowania się do nich, zanim staną się problemem wymagającym natychmiastowej reakcji.
Demografia jest tutaj szczególnie dobrym przykładem.
Wiele zmian można przewidzieć z dużym wyprzedzeniem. Wiemy, że zmienia się struktura wieku społeczeństwa. Możemy obserwować kierunki migracji. Widzimy, gdzie rośnie liczba mieszkańców, a gdzie systematycznie spada. Pytanie brzmi więc nie tylko: co się wydarzy? Znacznie ważniejsze jest: co z tą wiedzą zrobimy?
Forum się kończy, rozmowa trwa
XXXV Forum Ekonomiczne dobiegło końca, ale dla Stowarzyszenia „Rzeczpospolita Samorządna” rozmowa rozpoczęta w Karpaczu z pewnością nie kończy się wraz z ostatnim panelem dyskusyjnym.
Udział w Forum był okazją do zdobywania wiedzy, wymiany doświadczeń, spotkań z przedstawicielami różnych środowisk i spojrzenia na wyzwania samorządowe w znacznie szerszym kontekście.
Przede wszystkim jednak pozwolił nam przedstawić temat, którym zajmowaliśmy się w ostatnim czasie w ramach projektu foresightowego, w jednej z najważniejszych przestrzeni debaty publicznej w Polsce.
Wnioski płynące z projektu oraz dyskusji „Dolny Śląsk 2040” chcemy wykorzystywać w dalszych działaniach Stowarzyszenia i kolejnych rozmowach dotyczących przyszłości dolnośląskich samorządów.
Bo demografia nie jest wyłącznie opowieścią o przyszłości. Decyzje, które zadecydują o tym, jak będą funkcjonowały nasze miasta i gminy w 2040 roku, w wielu przypadkach podejmujemy już dzisiaj.
XXXV Forum Ekonomiczne w Karpaczu pozostawia po sobie wiele pytań, nowych doświadczeń, inspiracji
i tematów do dalszej pracy. Dziękujemy Organizatorom Forum, uczestnikom debat, naszym rozmówcom oraz wszystkim osobom, z którymi mieliśmy okazję spotkać się podczas trzech intensywnych dni w Karpaczu.
Jako Partner XXXV Forum Ekonomicznego cieszymy się, że mogliśmy być częścią tego wydarzenia i włączyć samorządową perspektywę do dyskusji o przyszłości.
Bo jeśli chcemy budować „stabilność w czasach zmian”, musimy budować ją również tam, gdzie skutki tych zmian odczuwane są najbardziej bezpośrednio – w naszych miastach, gminach, powiatach i lokalnych wspólnotach.
Więcej informacji, materiały oraz galerie z XXXV Forum Ekonomicznego:
XXXV Forum Ekonomiczne w Karpaczu
